close
تبلیغات در اینترنت
روش هاي نوين تدريس زبان و ادبيات فارسي
کلاس درس اولی ها

پایگاه جامع برای معلمان پایه اول ابتدایی
موضوع بندی
مطالب پر بازدید
نمونه تجربیات برتر تربیتی در جشنواره: 4033
تحلیل محتوای کتاب درسی چیست؟: 3751
نمونه تدریس به شیوه الگوی تفکر استقرایی: 3389
وسایل کمک آموزشی دست ساز برای تدریس ریاضی: 3147
کارتون مفهومی فصل اول سایه ها: 2917
تمرین هایی برای تقویت مهارت گوش دادن : 2837
روش های تحلیل کمی محتوای کتاب درسی: 2439
کاربرگ نشانه ی اُ استثنا (و): 2387
چرخ وفلک تندخوانی: 2059
نمونه سناریوی تدریس به شیوه ی کاوشگری: 1893
نمونه سناریوی تدریس با روش 5E: 1711
تمرین نشانه های (1) صدای آ ا: 1699
برگه های رنگ آمیزی: 1639
جدول ترکیب صامت ومصوت ها: 1517
کاربرگ نشانه ی اَ َ: 1467
کاربرگ تدریس ایـ یـ ی: 1341
کاربرگ نشانه ی ایـ یـ ی ای: 1331
نمونه سناریوی تدریس به شیوه ی پیش سازمان دهنده: 1305
کاربرگ نشانه ی اِ ِ ه ـه : 1303
تمرین نشانه ی ایـ با کلمات هم آغاز: 1237
کاربرگ نشانه ی بـ ب: 1165
کاربرگ نشانه ی مـ م: 1019
کاربرگ نشانه ی ذ: 1017
تمرین فارسی اول دبستان (نشانه های 2): 963
کاربرگ نشانه ی خوا: 943
نمونه ای از تولید محتوای مکتوب: 911
تمرینات مربوط به نگاره ها: 901
کاربرگ ریاضی چوب خط و سودوکو: 899
ساخت نردبان تند خوانی: 895
کاربرگ نشانه ی او و: 835
خلاقیت وریاضی: 819
کاربرگ نشانه ی ج: 815
تدریس نشانه ی آ ا: 813
کاربرگ نشانه ی یـ ی: 809
کاربرگ نشانه ظ: 793
کاربرگ نشانه ی صـ ص: 765
کاردستی گلدان بهاری کاردستی عید نیمه شعبان: 755
کاربرگ نشانه ی تـ ت: 751
تمرینات مدادی کاغذی کشف شکل های پنهان در زمینه و رنگ : 745
کاربرگ نشانه ی سـ س: 727
کاربرگ نشانه ف: 705
کاربرگ نشانه ی نـ ن: 701
آزمون عملکردی علوم (سایه ها): 697
کارتون مفهومی با موضوع نحوه رشد گیاه لوبیا : 687
دفتر دست ورزی: 675
درس پژوهی چیست؟: 671
استفاده از پازل برای شروع تدریس: 667
کاربرگ نشانه ی ژ: 661
کاربرگ نشانه ی ز: 645
کاربرگ نشانه ی ع: 637
آمـــــار
بازدید امـروز : 80
بازدید دیـروز : 290
کــل بازدیــد : 368,320
کــل مطالب : 273
کـــل نظرات : 129
افـراد آنلاین : 1
جستجوگر
کلمه مورد نظر را وارد کنید


مطالب تصادفی
پرورش قارچ در پروژه (د ا نش آموزی جابربن حیان)
آزمون موضوعی ریاضی مقایسه ی اعداد
کاربرگ تمرین نشانه ی او
درس پژوهی چیست؟
مطالب آینده (در طول تابستان)
نمونه سوال علوم اول ابتدایی فصل یازدهم
تکلیف صوت آموزی وبخش کردن نگاره ها
مجموعه آزمون های ریاضی
آزمون موضوعی ریاضی مربعات شگفت انگیز
کاربرگ نشانه ی حـ ح
پاور پوینت نظام آموزشی تاجیکستان
معنای خوشبختی
کارت ترکیب صامت ومصوت تصویری
تمرینات مدادی کاغذی کشف شکل های پنهان در زمینه و رنگ
کاربرگ نشانه ی ر
چرخ وفلک تندخوانی
تدریس اِ
سرگرم کردن کودکان با اوریگامی
کاردستی های کاغذی بدون شرح
ساخت نردبان تند خوانی
کاربرگ نشانه ی ث
کاربرگ نشانه ی اُ
کاربرگ تشدید
تبریک روز معلم
کاربرگ نشانه ی یـ ی
مازهای مناسب کودکان
کاربرگ تدریس نشانه او
کاربرگ نشانه ی ش
آزمونک های مدادی کاغذی علوم
سناریوی تدریس جمع های ترکیبی
جدول ترکیب صامت ومصوت ها
ساخت حباب های بزرگ
تمرین ریاضی
مجموعه آزمون های فارسی اول دبستان
ارسال چک لیست
آزمونک علوم فصل هفتم
کاربرگ شماره 3 ریاضی آمادگی برای رسم اشکال هندسی با دست
نمونه اقدام پژوهی
منبع نویسی به شیوه APA
آزمون موضوعی جمع
کارتون مفهومی فصل اول سایه ها
کاربرگ تدریس ژ و اُ استثنا
چک لیست فارسی کلی برای تمام پایه ها
اگوی تدریس کاوشگری
چک لیست مهارت های زبان آموزی
کاربرگ های دست ورزی
نمونه سوال فارسی اول (ع ص ذ)
تبریک تولد امام حسن مجتبی (ع)
آزمونک های علوم تا فصل دهم
کاربرگ شماره 1 ریاضی
معرفی وبلاگ دوستان

 روش هاي نوين تدريس زبان و ادبيات فارسي

واژگان كليدي

خواندن - رمزگشايي - درك معنا - ادراك - توليد - پردازش اطلاعات - مدل تعاملي - شناخت فراشناخت - پرسش و پاسخ - روابط واژگاني

چكيده :

در عصر ارتباطات ، خواندن و مطالعه يكي از ضروريات جدا نشدني زندگي بشر امروزي است . مهارت خواندن به ماهيت خواندن كه شامل : رمز گشايي و درك معناست ارتباط پيدا مي كند . روش هاي خواندن متن مبتني بر رويكرد خبرپردازي يا پردازش اطلاعات با هدف توليد متن و نه صرفا ادراك ، راهنماي خوبي در جهت انتخاب روش هاي نوين تدريس زبان و ادبيات فارسي هستند .

انتخاب روش تدريس مناسب باعث مي شود تا هم معلمان در كار خود موفق تر عمل كننــــــد و هم دانش آموزان را به درسي كه با روش خوب تدريس شده علاقه منـــد كنــد و در نهايت انگيزه ي مطالعـه ي عمومي نيز بهبود يابد .

مقدمه :

            در عصر ارتباطات كه خواندن و مطالعه جزو نيازهاي ضروري بشر محسوب مي شود ، آيا ميزان مطالعه ي عمومي در كشور ما وضعيت مناسبي دارد ؟ آيا ضعف انگيزه ي مطالعه با مهارت خواندن فرد ارتباط پيدا مي كند ؟

            از بين مهارت هاي انسان مي توان ادعا كرد كه خواندن در عصر ما يكي از مهم ترين مهارت هاي انسان محسوب مي شود زيرا نه فقط ادبيات بلكه هيچ درسي نيست كه انگيزه ي يادگيري آن كم و بيش به ميزان مهارت خواندن فرد ارتباط نداشته باشد در اهميت خواندن همين نكته كافي است كه اولين پيام فرشته ي وحي خطاب به پيامبر ( ص ) امر به خواندن ( اقرأ ) بوده است ، لذا در ابتدا لازم است ماهيت خواندن را بشناسيم .

ماهيت خواندن

            هنگام خواندن ، دو عمل هم زمان در ذهن انجام مي گيرد يكي رمز گشايي از نشانه هاي نوشتاري و ديگري درك معناي متن خوانده شده ، مرحله ي درك معنا نيز يكي صرفا با هدف ادراك متن و ديگري مي تواند گذشته از ادراك با هدف توليد ، بازآفريني و خلاقيت متن نيز انجام گيرد .

            خواننده اي كه در رمزگشايي مشكل داشته باشد دريافت او نيز تحت تاثير قرار مي گيرد ، بنابر اين انگيزه اي براي مطالعه پيدا نمي كند . در نتيجه نيازهاي مادي و معنوي خود را از راه هاي ديگري غير از مطالعه تامين مي كند ، لذا انگيزه ي مطالعه در جامعه كاهش مي يابد .

            بنابراين لازم است براي تمام مراحل مختلف خواندن يعني ; ( رمز گشايي ، درك معني در دو حوزه ي ادراك و توليد ) روش تدريس هايي متناسب با نياز دانش آموز و دانشجوي كنوني پيش بيني شود تا هم وضعيت درس زبان و ادبيات فارسي بهبود پيدا كند و هم مشكل مطالعه ي عمومي تا اندازه اي مرتفع گردد .

            معمولا هر شخصي خواندن را با مهارت رمز گشايي آغاز مي كند ، بنابراين انتخاب روش تدريس مناسب اين مرحله از اهميت خاصي برخوردار است .

            در كشور ما براي مرحلــه ي رمز گشـــايي سه روش تدريس متداول بوده اسـت : 1- روش جزء به كل 2- روش كل به جزء 3- روش تركيبي .

            در چند دهه ي اخير براي آموزش مرحله ي رمز گشايي از روش تركيبي استفاده شده است . ولي با تاليف كتب بخوانيم و بنويسيم دوره ي ابتدايي تغييري در روش تدريس اين مرحله انجام گرفتــه اســت . در كتب قبلي خواندن و نوشتن دوره ي ابتدايي هم زمان و با روش تركيبي آموزش داده مي شد ولي در روش كتــب جديــد مهـــارت خواندن با استفاده از روش كلي و مهارت نوشتن با فاصله اي كوتاه از خواندن با روش تحليلي كه در نهايت همان روش تركيبي است آموزش داده مي شود .

            در روش قبلي خواندن به صورت حرف به حرف آموزش داده مي شد ولي در روش فعلي به منظور گسترش دامنه ي ديد و ايجاد سرعت كافي در خواندن با استفاده از مرحله ي مجسم و نيمه مجسم ، تشويق به كلمه خواني و يا عبارت خواني مي شود .

            استفاده از اين روش تدريس ، فراگير را براي مرحله ي بعدي خواندن ، بهتر آماده مي ســازد . دانش آموز در مرحله ي رمز گشايي « ياد مي گيرد كه بخواند » و در مرحله ي درك معنا « مي خواند كه ياد بگيرد » لذا چنانچه در انتخاب ، توجيه يا اجراي روش تدريس اين مرحله دقت و حساسيت خاص انجام نگيرد ، بخش زيادي از انرژي دانش آموز كه بايد در مرحله ي درك و دريافت مطالب خواندني به كار گرفته شـود ، صرف مرحله ي رمز گشايي مي شود . در مرحله ي درك ، چنانچه هنوز دانش آموز به جاي عبارت خواني ، حرف به حرف يا كلمه به كلمه بخواند و يا به جاي صامت خواني ، مطالب را خطابه خواني كند دريافت او تقليل پيدا مي كند ، در نتيجه انگيزه ي مطالعه در او كاهش مي يابد .

            چنانچه مرحله ي رمز گشايي خواندن به درستي انجام گيرد ، نوبت به انتخاب روش هاي تدريس مناسب مرحله ي درك معنا مي رسد . حال بايد ديد نظريه هاي جديد يادگيري براي اين مرحله چه روش هايي پيشنهـــاد مي كند . در روان شناسي يادگيري جديد كه از رويكرد خبرپردازي يا پردازش اطلاعات سرچشمه مي گيرد اين گونه استدلال مي شود كه عامل مهم در مرحله ي درك معنا چگونگي پردازش اطلاعات در ذهن خواننده است . به اين معني كه هرچه آدمي بتواند اطلاعات دريافتي را سريعتر پردازش كند سرعت درك معنا و سرعت مطالعه ي او نيز بيشتر خواهد بود . ( جكسون[1] و مك كلند2 به نقل از نل3 ) در نتيجه انگيزه و علاقه ي او به خواندن بيشتر مي شود .

            بنابراين چنانچه معلمان ادبيات فارسي با اين گونه نظريه ها بيشتر آشنا شوند مي توانند در راستاي اقدام پژوهي شغلي روش هاي تدريس مناسبي خلق نمايند . اكنون به مدل خواندن و روش هاي تدريس زبان و ادبيات فارسي برگرفته از رويكرد خبرپردازي يا پردازش اطلاعات اشاره مي كنيم :

مدل خواندن با توجه به رويكرد پردازش اطلاعات

            از بين مدل هاي خواندن مبتني بر رويكرد پردازش اطلاعات « مدل تعاملي خواندن » روش مناسبي جهت مطالعه به طور عام و تدريس درس زبان ادبيات فارسي به طور خاص محسوب مي شود . در اين روش خواننده هنگام خواندن متن به صورت منفعل عمل نمي كند بلكه فهم و درك او از متن ، حاصل تعامل فعال ذهن ( شامل اطلاعات و تجربيات قبلي مقاصد او از خواندن و ... ) با عناصر نوشتاري است .

            براي استفاده از مدل تعاملي خواندن با رويكرد پردازش اطلاعات بهترين روش تدريس زبان و ادبيات فارسي روش صامت خواني است . الگوها و پژوهش هاي جديد خواندن « از جمله پاوك[2] 1981 و براوان2 1981 » نشان داده اند كه در بيشتر مواقع در پيش خود خوانــدن يا صامــت خواني بخش مهمي از فرآينـــد درك مطلـب را فراهم مي آورد .

            با توجه به اين كه در روش صامت خواني فراگير دلهره ي اشكالات احتمالي رمز گشايي را ندارد و از طرفي تمام فعاليت ذهني خود را در جهت دريافت مفهوم متن هدايت مي كند ، در نتيجه فرصت پيدا مي كند تا هم اطلاعات قبلي خود را به كار گيرد و هم اطلاعاتي را كه از اين طريق به دست آورده بهتر در ذهن پردازش نمايد .

            به منظور كامل نمودن روش صامت خواني در جهت اهداف پيش بيني شده روش هــاي تدريس زير پيشنهاد مي شود :

الف) روش تدريس پرسش و پاسخ

            در اين روش معلم ضمن تشويق شاگردان خود به صامت خواني كردن متن ، از آن ها مي خواهد تا به سوالات از نوع واگرا و همگرايي كه از قبل تهيه شده پاسخ دهند . ضمنا اين سوالات بايد به گونه اي طراحي شوند تا انگيزه ي خواندن متن را در راستاي پردازش اطلاعات در دانش آموزان ايجاد نمايد .

نمونه اي از سوالات حوزه ي شناخت در اين مرحله :

1-     به نظر شما چرا اين عنوان براي درس امروز ما انتخاب شده است ؟

2-     اگر شما نويسنده ي متن اين درس بوديد چه عنواني براي آن انتخاب مي كرديد ؟

3-     چه قسمت هايي از درس جالب به نظر مي رسد ؟

4-     پايان درس را به دلخواه خود تغيير دهيد .

گام بعدي كه از حوزه ي فراشناخت با روش پرسش و پاسخ دنبال مي شود تشويق كردن خود دانش آموزان به طراحي سوال از متن درسي كه به صورت صامت خوانده اند مي باشد . در گام بعدي يعني مرحله ي ارزشيابي هم به بهترين سوال هاي طراحي شده و هم به پاسخ گويي هاي مناسب آن ها امتياز تعلق مي گيرد .

ب ) روش تدريس روابط واژگاني

      در اين روش باز با استفاده از مدل تعاملي در جهت پردازش اطلاعات از « روابط واژگاني » استفاده مي كنيم . واژگان هر متني با هم در ارتباط هستند ، كه مي توان آن روابط را در تدريس درس زبان و ادبيات فارسي به كار گرفت . روابطي از قبيل : « ترادف ، تضاد ، تضمن ، تشابه و هم خانواده » دانش آموزان از همان سال هاي اول به تدريج با روابط واژگاني آشنا مي شوند . با اين روش براسـاس هرم آزوبل يادگيري هاي جديد را بر پايه يادگيري هاي قبلي استوار مي كنيم در نتيجه فراگير به جاي آن كه مطلب را از معلم بياموزد خود مي آموزد به عبارت ديگر خودآموز مي شود يعني مهم ترين هدفي كه امروزه در روش هاي پيشرفته و نوين تدريس مطرح است ، در نتيجه انگيزه ي يادگيري در درس ادبيات نه فقط در حوزه ي ادراك كه در حوزه ي توليد نيز گسترش مي يابد و از اين طريق يادگيري نيز با دوام تر مي شود .

      روش كار : در گام اول فراگير سعي مي كند ضمن صامت خواني متن ، معني لغات مشكل درس را از طريق روابط واژگاني ، خودش حدس بزند . با توجه به مدل تعاملي برخورد فراگير در اين مرحله برخوردي انفعالي نيست و از طرفي چون معني لغات و عبارات را با استفاده از توانايي هاي قبلي خود كشف مي كند يادگيري هاي گذشته و حال او پايدارتر خواهند شد و هر حدس جديد براي او پاداش خوبي است در نتيجه درس زبان و ادبيات فارسي براي او جالب مي شود ضمن آنكه روش مطالعه ي مناسبي براي ساير متن هاي خود نيز كشف مي كند در گام هاي بعدي آن ها حدس هـاي خود را در گروه و سپس در كل كلاس مطرح كرده به قضاوت و داوري مي نشينــد و با اين روش كلاس درس شاداب و فعال تر مي شود .

نتيجه گيري : علم تدريس بهتر است يا هنر تدريس ؟

      به منظور بهبود كيفيت بخشي به فرآيند ياددهي - يادگيري در روش تدريس زبان و ادبيات فارسي آشنايي با نظريه هاي يادگيري و الگوهاي جديد تدريس به عنوان « علم تدريس » يكي از ضروريات غير قابل انكار دنياي تعليم و تربيت كنوني است . اما علم تدريس به تنهايي كافي نيست با توجه به روش هاي ابتكاري كه حاصل تجارب خوب معلمان است ، تجربه و « هنر تدريس » اگر از علم تدريس برتر نباشد ، كم تر نخواهد بود . لذا به منظور دست يابي به روش هاي نوين تدريس در درس زبان و ادبيات فارسي در جهت بهبود و كيفيت بخشي به اين واحد يا هر واحد درسي ديگر لازم است تا معلمان اين حوزه هم با « علم تدريس » به خوبي آشنا شوند و همچنين توانايي هاي خود را به عنوان » هنر تدريس » به خوبي بشناسند و به كار گيرند . حاصل اين وفاق « اقدام پژوهي » در راستاي خلق روش هاي تدريس مناسبي براي درس زبان و ادبيات فارسي خواهد بود . تا جايي كه روش هاي سنتي « ياد دادن » به روش هاي جديد « ياد گرفتن » يا « خودآموز كردن » فراگير آن هم نه در حوزه ي شناخت كه در حوزه ي فراشناخت ارتقا پيدا كند تا از اين رهگذر انگيزه ي درس زبان و ادبيات فارسي به طور خاص و مطالعه ي عمومي در سطح جامعه به طور عام بهبود يابد .

منابع لاتين

1 . Seven strategies to reading - written by : K.P.Baldridye

منابع فارسي

1-      راهنماي عملي الگوهاي تدريس – نويسنده : زهرا حرير فروش و خسرو لطفي پور

2-      روش هاي يادگيري و مطالعه – نويسنده : دكتر علي اكبر سيف

3-      راهنماي تدريس فارسي – دفتر برنامه ريزي و تاليف كتاب هاي درسي

4-      روش تدريس زبان فارسي – نويسنده : دكتر بهمن زندي

5-      مباني علمي هنر تدريس – مترجم : دكتر محمود مهرمحمدي

6-      باز انديشي فرآيند ياددهي – يادگيري و تربيت معلم – نويسنده : دكتر محمود مهرمحمدي

* * * * * * * * * * *

        نويسنده : محمدحسن بهروزيان – مدرس مركز تربيت معلم



" style="color:#999;">صدیقه هاشمی ساعت 13:52 | سه شنبه 13 مرداد 1394 | بازدید : 186 | نظرات ()
عناوین آخرین مطالب ارسالی