close
تبلیغات در اینترنت
روش هاي نوين تدريس زبان و ادبيات فارسي
کلاس درس اولی ها

پایگاه جامع برای معلمان پایه اول ابتدایی
موضوع بندی
مطالب پر بازدید
تحلیل محتوای کتاب درسی چیست؟: 4169
نمونه تجربیات برتر تربیتی در جشنواره: 4159
نمونه تدریس به شیوه الگوی تفکر استقرایی: 4099
وسایل کمک آموزشی دست ساز برای تدریس ریاضی: 3983
تمرین هایی برای تقویت مهارت گوش دادن : 3155
کارتون مفهومی فصل اول سایه ها: 3097
کاربرگ نشانه ی اُ استثنا (و): 2695
روش های تحلیل کمی محتوای کتاب درسی: 2603
نمونه سناریوی تدریس به شیوه ی کاوشگری: 2323
تمرین نشانه های (1) صدای آ ا: 2303
چرخ وفلک تندخوانی: 2297
کاربرگ نشانه ی ایـ یـ ی ای: 2255
نمونه سناریوی تدریس با روش 5E: 2029
کاربرگ نشانه ی اَ َ: 1989
کاربرگ نشانه ی اِ ِ ه ـه : 1931
برگه های رنگ آمیزی: 1881
تمرین نشانه ی ایـ با کلمات هم آغاز: 1849
جدول ترکیب صامت ومصوت ها: 1843
کاربرگ تدریس ایـ یـ ی: 1781
کاربرگ نشانه ی بـ ب: 1625
نمونه سناریوی تدریس به شیوه ی پیش سازمان دهنده: 1449
کاربرگ نشانه ی او و: 1409
کاربرگ نشانه ی مـ م: 1325
کاربرگ نشانه ی یـ ی: 1273
کاربرگ نشانه ی سـ س: 1249
کاربرگ نشانه ی نـ ن: 1237
کاربرگ نشانه ی تـ ت: 1151
کاربرگ نشانه ی ذ: 1141
کاربرگ ریاضی چوب خط و سودوکو: 1119
کاربرگ نشانه ی ز: 1069
کاربرگ نشانه ی خوا: 1065
تمرین فارسی اول دبستان (نشانه های 2): 1063
ساخت نردبان تند خوانی: 1031
تمرینات مربوط به نگاره ها: 1007
نمونه ای از تولید محتوای مکتوب: 1001
خلاقیت وریاضی: 981
تدریس نشانه ی آ ا: 965
کاربرگ نشانه ی ج: 945
کاربرگ نشانه ف: 905
کاربرگ نشانه ظ: 903
کاربرگ نشانه ی ک: 879
تمرینات مدادی کاغذی کشف شکل های پنهان در زمینه و رنگ : 877
کاربرگ نشانه ی پ: 875
کاربرگ نشانه ی ش: 875
کاردستی گلدان بهاری کاردستی عید نیمه شعبان: 869
کاربرگ نشانه ی صـ ص: 865
کاربرگ نشانه ی ر: 863
آزمون عملکردی علوم (سایه ها): 833
کاربرگ نشانه ی خ: 817
کارتون مفهومی با موضوع نحوه رشد گیاه لوبیا : 785
آمـــــار
بازدید امـروز : 470
بازدید دیـروز : 615
کــل بازدیــد : 441,637
کــل مطالب : 273
کـــل نظرات : 129
افـراد آنلاین : 3
جستجوگر
کلمه مورد نظر را وارد کنید


مطالب تصادفی
کاربرگ نشانه ی اِ ِ ه ـه
تدریس ق
کاربرگ نشانه ی چ
چک لیست فردی-کلی علوم
تابستان خوش
نمونه سوال علوم اول ابتدایی
آموزش چپ وراست
ساخت وسیله ی جمع در ریاضی
تکلیف صوت آموزی وبخش کردن نگاره ها
درس پژوهی چیست؟
کاربرگ ریاضی چوب خط و سودوکو
تدریس نشانه ی آ ا
تصاویری برای ساخت پاورپوینت وطراحی سوال
کارتون مفهومی فصل اول سایه ها
الگوی تدریس پیش سازمان دهنده
کاربرگ نشانه ی ذ
باید ها و نبایدهای ارتباط والدین با کودک دختر
تمرین ریاضی
کارت ترکیب صامت ومصوت تصویری
کاربرگ تدریس هـ
کاربرگ بـ ب برای شروع تدریس
چک لیست تمام دروس اول ودوم
مطالب آینده (در طول تابستان)
آزمون موضوعی ریاضی مقایسه ی اعداد
تحلیل محتوای کتاب درسی چیست؟
پروژه های نوروزی دانش آموزی
تدریس نشانه مـ م
پرورش قارچ در پروژه (د ا نش آموزی جابربن حیان)
کاربرگ تدریس نشانه ی ش
معرفی کتاب کار
چرخ وفلک تندخوانی
تدریس به شیوه الگوی تفکر استقرائی
آزمونک مدادی کاغذی ریاضی
مدارس هوشمند
آزمون فارسی اول دبستان ث ح ض
آزمون مدادی کاغذی تم 1و2 ریاضی
آزمونک های مدادی کاغذی علوم
تبریک ولادت امام علی(ع)
نمونه سناریوی تدریس به شیوه ی کاوشگری
پاور پوینت نظام آموزشی تاجیکستان
کاربرگ نشانه غ
جشنواره تدریس پژوهش محور
کاربرگ تدریس ج
ساخت کارت های ترکیب
بازدید دکتر کمالی از مدرسه
تصاویری برای طراحی سوالات فارسی
کاربرگ نشانه ی ایـ یـ ی ای
آزمون موضوعی ریاضی اندازه گیری
آزمون ریاضی تا تم 5
وسایل کمک آموزشی دست ساز برای تدریس ریاضی
معرفی وبلاگ دوستان

 روش هاي نوين تدريس زبان و ادبيات فارسي

واژگان كليدي

خواندن - رمزگشايي - درك معنا - ادراك - توليد - پردازش اطلاعات - مدل تعاملي - شناخت فراشناخت - پرسش و پاسخ - روابط واژگاني

چكيده :

در عصر ارتباطات ، خواندن و مطالعه يكي از ضروريات جدا نشدني زندگي بشر امروزي است . مهارت خواندن به ماهيت خواندن كه شامل : رمز گشايي و درك معناست ارتباط پيدا مي كند . روش هاي خواندن متن مبتني بر رويكرد خبرپردازي يا پردازش اطلاعات با هدف توليد متن و نه صرفا ادراك ، راهنماي خوبي در جهت انتخاب روش هاي نوين تدريس زبان و ادبيات فارسي هستند .

انتخاب روش تدريس مناسب باعث مي شود تا هم معلمان در كار خود موفق تر عمل كننــــــد و هم دانش آموزان را به درسي كه با روش خوب تدريس شده علاقه منـــد كنــد و در نهايت انگيزه ي مطالعـه ي عمومي نيز بهبود يابد .

مقدمه :

            در عصر ارتباطات كه خواندن و مطالعه جزو نيازهاي ضروري بشر محسوب مي شود ، آيا ميزان مطالعه ي عمومي در كشور ما وضعيت مناسبي دارد ؟ آيا ضعف انگيزه ي مطالعه با مهارت خواندن فرد ارتباط پيدا مي كند ؟

            از بين مهارت هاي انسان مي توان ادعا كرد كه خواندن در عصر ما يكي از مهم ترين مهارت هاي انسان محسوب مي شود زيرا نه فقط ادبيات بلكه هيچ درسي نيست كه انگيزه ي يادگيري آن كم و بيش به ميزان مهارت خواندن فرد ارتباط نداشته باشد در اهميت خواندن همين نكته كافي است كه اولين پيام فرشته ي وحي خطاب به پيامبر ( ص ) امر به خواندن ( اقرأ ) بوده است ، لذا در ابتدا لازم است ماهيت خواندن را بشناسيم .

ماهيت خواندن

            هنگام خواندن ، دو عمل هم زمان در ذهن انجام مي گيرد يكي رمز گشايي از نشانه هاي نوشتاري و ديگري درك معناي متن خوانده شده ، مرحله ي درك معنا نيز يكي صرفا با هدف ادراك متن و ديگري مي تواند گذشته از ادراك با هدف توليد ، بازآفريني و خلاقيت متن نيز انجام گيرد .

            خواننده اي كه در رمزگشايي مشكل داشته باشد دريافت او نيز تحت تاثير قرار مي گيرد ، بنابر اين انگيزه اي براي مطالعه پيدا نمي كند . در نتيجه نيازهاي مادي و معنوي خود را از راه هاي ديگري غير از مطالعه تامين مي كند ، لذا انگيزه ي مطالعه در جامعه كاهش مي يابد .

            بنابراين لازم است براي تمام مراحل مختلف خواندن يعني ; ( رمز گشايي ، درك معني در دو حوزه ي ادراك و توليد ) روش تدريس هايي متناسب با نياز دانش آموز و دانشجوي كنوني پيش بيني شود تا هم وضعيت درس زبان و ادبيات فارسي بهبود پيدا كند و هم مشكل مطالعه ي عمومي تا اندازه اي مرتفع گردد .

            معمولا هر شخصي خواندن را با مهارت رمز گشايي آغاز مي كند ، بنابراين انتخاب روش تدريس مناسب اين مرحله از اهميت خاصي برخوردار است .

            در كشور ما براي مرحلــه ي رمز گشـــايي سه روش تدريس متداول بوده اسـت : 1- روش جزء به كل 2- روش كل به جزء 3- روش تركيبي .

            در چند دهه ي اخير براي آموزش مرحله ي رمز گشايي از روش تركيبي استفاده شده است . ولي با تاليف كتب بخوانيم و بنويسيم دوره ي ابتدايي تغييري در روش تدريس اين مرحله انجام گرفتــه اســت . در كتب قبلي خواندن و نوشتن دوره ي ابتدايي هم زمان و با روش تركيبي آموزش داده مي شد ولي در روش كتــب جديــد مهـــارت خواندن با استفاده از روش كلي و مهارت نوشتن با فاصله اي كوتاه از خواندن با روش تحليلي كه در نهايت همان روش تركيبي است آموزش داده مي شود .

            در روش قبلي خواندن به صورت حرف به حرف آموزش داده مي شد ولي در روش فعلي به منظور گسترش دامنه ي ديد و ايجاد سرعت كافي در خواندن با استفاده از مرحله ي مجسم و نيمه مجسم ، تشويق به كلمه خواني و يا عبارت خواني مي شود .

            استفاده از اين روش تدريس ، فراگير را براي مرحله ي بعدي خواندن ، بهتر آماده مي ســازد . دانش آموز در مرحله ي رمز گشايي « ياد مي گيرد كه بخواند » و در مرحله ي درك معنا « مي خواند كه ياد بگيرد » لذا چنانچه در انتخاب ، توجيه يا اجراي روش تدريس اين مرحله دقت و حساسيت خاص انجام نگيرد ، بخش زيادي از انرژي دانش آموز كه بايد در مرحله ي درك و دريافت مطالب خواندني به كار گرفته شـود ، صرف مرحله ي رمز گشايي مي شود . در مرحله ي درك ، چنانچه هنوز دانش آموز به جاي عبارت خواني ، حرف به حرف يا كلمه به كلمه بخواند و يا به جاي صامت خواني ، مطالب را خطابه خواني كند دريافت او تقليل پيدا مي كند ، در نتيجه انگيزه ي مطالعه در او كاهش مي يابد .

            چنانچه مرحله ي رمز گشايي خواندن به درستي انجام گيرد ، نوبت به انتخاب روش هاي تدريس مناسب مرحله ي درك معنا مي رسد . حال بايد ديد نظريه هاي جديد يادگيري براي اين مرحله چه روش هايي پيشنهـــاد مي كند . در روان شناسي يادگيري جديد كه از رويكرد خبرپردازي يا پردازش اطلاعات سرچشمه مي گيرد اين گونه استدلال مي شود كه عامل مهم در مرحله ي درك معنا چگونگي پردازش اطلاعات در ذهن خواننده است . به اين معني كه هرچه آدمي بتواند اطلاعات دريافتي را سريعتر پردازش كند سرعت درك معنا و سرعت مطالعه ي او نيز بيشتر خواهد بود . ( جكسون[1] و مك كلند2 به نقل از نل3 ) در نتيجه انگيزه و علاقه ي او به خواندن بيشتر مي شود .

            بنابراين چنانچه معلمان ادبيات فارسي با اين گونه نظريه ها بيشتر آشنا شوند مي توانند در راستاي اقدام پژوهي شغلي روش هاي تدريس مناسبي خلق نمايند . اكنون به مدل خواندن و روش هاي تدريس زبان و ادبيات فارسي برگرفته از رويكرد خبرپردازي يا پردازش اطلاعات اشاره مي كنيم :

مدل خواندن با توجه به رويكرد پردازش اطلاعات

            از بين مدل هاي خواندن مبتني بر رويكرد پردازش اطلاعات « مدل تعاملي خواندن » روش مناسبي جهت مطالعه به طور عام و تدريس درس زبان ادبيات فارسي به طور خاص محسوب مي شود . در اين روش خواننده هنگام خواندن متن به صورت منفعل عمل نمي كند بلكه فهم و درك او از متن ، حاصل تعامل فعال ذهن ( شامل اطلاعات و تجربيات قبلي مقاصد او از خواندن و ... ) با عناصر نوشتاري است .

            براي استفاده از مدل تعاملي خواندن با رويكرد پردازش اطلاعات بهترين روش تدريس زبان و ادبيات فارسي روش صامت خواني است . الگوها و پژوهش هاي جديد خواندن « از جمله پاوك[2] 1981 و براوان2 1981 » نشان داده اند كه در بيشتر مواقع در پيش خود خوانــدن يا صامــت خواني بخش مهمي از فرآينـــد درك مطلـب را فراهم مي آورد .

            با توجه به اين كه در روش صامت خواني فراگير دلهره ي اشكالات احتمالي رمز گشايي را ندارد و از طرفي تمام فعاليت ذهني خود را در جهت دريافت مفهوم متن هدايت مي كند ، در نتيجه فرصت پيدا مي كند تا هم اطلاعات قبلي خود را به كار گيرد و هم اطلاعاتي را كه از اين طريق به دست آورده بهتر در ذهن پردازش نمايد .

            به منظور كامل نمودن روش صامت خواني در جهت اهداف پيش بيني شده روش هــاي تدريس زير پيشنهاد مي شود :

الف) روش تدريس پرسش و پاسخ

            در اين روش معلم ضمن تشويق شاگردان خود به صامت خواني كردن متن ، از آن ها مي خواهد تا به سوالات از نوع واگرا و همگرايي كه از قبل تهيه شده پاسخ دهند . ضمنا اين سوالات بايد به گونه اي طراحي شوند تا انگيزه ي خواندن متن را در راستاي پردازش اطلاعات در دانش آموزان ايجاد نمايد .

نمونه اي از سوالات حوزه ي شناخت در اين مرحله :

1-     به نظر شما چرا اين عنوان براي درس امروز ما انتخاب شده است ؟

2-     اگر شما نويسنده ي متن اين درس بوديد چه عنواني براي آن انتخاب مي كرديد ؟

3-     چه قسمت هايي از درس جالب به نظر مي رسد ؟

4-     پايان درس را به دلخواه خود تغيير دهيد .

گام بعدي كه از حوزه ي فراشناخت با روش پرسش و پاسخ دنبال مي شود تشويق كردن خود دانش آموزان به طراحي سوال از متن درسي كه به صورت صامت خوانده اند مي باشد . در گام بعدي يعني مرحله ي ارزشيابي هم به بهترين سوال هاي طراحي شده و هم به پاسخ گويي هاي مناسب آن ها امتياز تعلق مي گيرد .

ب ) روش تدريس روابط واژگاني

      در اين روش باز با استفاده از مدل تعاملي در جهت پردازش اطلاعات از « روابط واژگاني » استفاده مي كنيم . واژگان هر متني با هم در ارتباط هستند ، كه مي توان آن روابط را در تدريس درس زبان و ادبيات فارسي به كار گرفت . روابطي از قبيل : « ترادف ، تضاد ، تضمن ، تشابه و هم خانواده » دانش آموزان از همان سال هاي اول به تدريج با روابط واژگاني آشنا مي شوند . با اين روش براسـاس هرم آزوبل يادگيري هاي جديد را بر پايه يادگيري هاي قبلي استوار مي كنيم در نتيجه فراگير به جاي آن كه مطلب را از معلم بياموزد خود مي آموزد به عبارت ديگر خودآموز مي شود يعني مهم ترين هدفي كه امروزه در روش هاي پيشرفته و نوين تدريس مطرح است ، در نتيجه انگيزه ي يادگيري در درس ادبيات نه فقط در حوزه ي ادراك كه در حوزه ي توليد نيز گسترش مي يابد و از اين طريق يادگيري نيز با دوام تر مي شود .

      روش كار : در گام اول فراگير سعي مي كند ضمن صامت خواني متن ، معني لغات مشكل درس را از طريق روابط واژگاني ، خودش حدس بزند . با توجه به مدل تعاملي برخورد فراگير در اين مرحله برخوردي انفعالي نيست و از طرفي چون معني لغات و عبارات را با استفاده از توانايي هاي قبلي خود كشف مي كند يادگيري هاي گذشته و حال او پايدارتر خواهند شد و هر حدس جديد براي او پاداش خوبي است در نتيجه درس زبان و ادبيات فارسي براي او جالب مي شود ضمن آنكه روش مطالعه ي مناسبي براي ساير متن هاي خود نيز كشف مي كند در گام هاي بعدي آن ها حدس هـاي خود را در گروه و سپس در كل كلاس مطرح كرده به قضاوت و داوري مي نشينــد و با اين روش كلاس درس شاداب و فعال تر مي شود .

نتيجه گيري : علم تدريس بهتر است يا هنر تدريس ؟

      به منظور بهبود كيفيت بخشي به فرآيند ياددهي - يادگيري در روش تدريس زبان و ادبيات فارسي آشنايي با نظريه هاي يادگيري و الگوهاي جديد تدريس به عنوان « علم تدريس » يكي از ضروريات غير قابل انكار دنياي تعليم و تربيت كنوني است . اما علم تدريس به تنهايي كافي نيست با توجه به روش هاي ابتكاري كه حاصل تجارب خوب معلمان است ، تجربه و « هنر تدريس » اگر از علم تدريس برتر نباشد ، كم تر نخواهد بود . لذا به منظور دست يابي به روش هاي نوين تدريس در درس زبان و ادبيات فارسي در جهت بهبود و كيفيت بخشي به اين واحد يا هر واحد درسي ديگر لازم است تا معلمان اين حوزه هم با « علم تدريس » به خوبي آشنا شوند و همچنين توانايي هاي خود را به عنوان » هنر تدريس » به خوبي بشناسند و به كار گيرند . حاصل اين وفاق « اقدام پژوهي » در راستاي خلق روش هاي تدريس مناسبي براي درس زبان و ادبيات فارسي خواهد بود . تا جايي كه روش هاي سنتي « ياد دادن » به روش هاي جديد « ياد گرفتن » يا « خودآموز كردن » فراگير آن هم نه در حوزه ي شناخت كه در حوزه ي فراشناخت ارتقا پيدا كند تا از اين رهگذر انگيزه ي درس زبان و ادبيات فارسي به طور خاص و مطالعه ي عمومي در سطح جامعه به طور عام بهبود يابد .

منابع لاتين

1 . Seven strategies to reading - written by : K.P.Baldridye

منابع فارسي

1-      راهنماي عملي الگوهاي تدريس – نويسنده : زهرا حرير فروش و خسرو لطفي پور

2-      روش هاي يادگيري و مطالعه – نويسنده : دكتر علي اكبر سيف

3-      راهنماي تدريس فارسي – دفتر برنامه ريزي و تاليف كتاب هاي درسي

4-      روش تدريس زبان فارسي – نويسنده : دكتر بهمن زندي

5-      مباني علمي هنر تدريس – مترجم : دكتر محمود مهرمحمدي

6-      باز انديشي فرآيند ياددهي – يادگيري و تربيت معلم – نويسنده : دكتر محمود مهرمحمدي

* * * * * * * * * * *

        نويسنده : محمدحسن بهروزيان – مدرس مركز تربيت معلم



صدیقه هاشمی ساعت 13:52 | سه شنبه 13 مرداد 1394 | بازدید : 239 | نظرات ()
عناوین آخرین مطالب ارسالی